Saturday, 24 May 2014

نصيب توليسن جاوي


سمنجق توليسن رومي سماكين برتاڤق د دنيا ملايو، توليسن جاوي كيني دڤليهارا تراوتماڽ اونتوق واچان كاڬامأن دان كبودايان ملايو د نڬري-نڬري ترڠڬانو، كلنتن، قدح، ڤرليس دان جوهر د مليسيا، ڤتنا د تايلاند، دان جوڬ سولو دان ماراوي د الفلبين. ڤلباڬاي اوسها دجالنكن اونتوق مڠهيدوڤكن كمبالي توليسن جاوي د مليسيا دان بروني دسببكن ڤراننڽ يڠ ڤنتيڠ دالم ليڠكوڠن بوديا ملايو دان اسلام، ميثلڽ “ڤدومن ايجأن جاوي يڠ دسمڤورناكن” سباڬاي ڬنتي ايجأن زءبا يڠ دڤركنلكن اوليه ديوان بهاس دان ڤوستاك ڤد تاهون 1986. توليسن جاوي جوڬ كليهاتن د موك بلاكڠ واڠ كرتس ريڠڬيت مليسيا دان دولر بروني
.
مڠيمباو كمبالي اكر-اومبيڽ د زمان كراجأن ماجڤاهيت، إندونيسيا كورڠ برمينت دڠن توليسن جاوي يڠ دڤندڠ اوليه مشاركت ستيمڤت سباڬاي “كامڤوڠان” دان تيدق سأڠڬون، سإينداه دان سماشهور توليسن جاوا. والاو اڤڤون، توليسن جاوي ماسيه دڬوناكن سچارا ملواس د مدرسه-مدرسه تراديسيونال د سلوروه جاوا، تتاڤي دالم بنتوق لاينن يڠ برنام ڤيڬون
.
سأورڠ ڤاكر توليسن جاوي بربڠسا كوريا، ڤروف دوكتور كڠ كيوڠ سيوق، درڤد ڤوسن اونيۏرسيتي اوف فورياڬن ستودايس، مولا مڠكاجي توليسن جاوي سجق 1974 دان مڠڠڬڤڽ سباڬاي ساتو كاونيكن ميليق مليسيا. منوروتڽ، توليسن جاوي سداڠ “تنت” دان جك كادأن ايت برتروسن، اي موڠكين ڤوڤوس ساتو هاري ننتي. 
روموسن

1. دالم سيستم ايجأن جاوي ترداڤت ببراڤ حکوم ايجأن، ايايت حکوم دراڠلو، حکوم 
کا-ݢ، دان حکوم را-م.

2. ترداڤت جوݢ ايجأن لمڤاو حکوم يڠ مروڤاکن ککچوالين درڤد حکوم يڠ ترسبوت دسببکن اوليه ڤرکاتان ڤينجامن اونتوق ممبيذاکن معنى.

3. بوڽي ديفتوڠ اداله درتن دوا ۏوکل يڠ داوچڤکن دڠن ساتو تکنن نفس. بوڽي ديفتوڠ دالم بهاس ملايو اد تيݢ بنتوق ايايت [او]، [اي]، دان [اوءي].

4. بوڽي هنتين ݢلوتيس اياله بوڽي-بوڽي يڠ ترحاصيل درڤد ڤيت سوارا، دان دالم توليسن رومي دلامبڠکن دڠن حروف ق. بوڽي ݢلوتيس اين دالم توليسن جاوي دلامبڠکن دڠن حروف-حروف کاف، قاف، حمزه، دان عين جک حاضر دالم سوکو کات ترتوتوڤ ﴿قۏق﴾.

5. بوڽي ݢلونچورن اياله اڤابيلا بوڽي اخير سسواتو سوکو کات تربوک دان بوڽي اول باݢي سوکو کات برايکوتڽ دلامبڠکن دڠن حروف يڠ سام دان کتيک مڽبوتڽ وجود بوڽي لاين سباݢاي ڤرانتارا.

6. بوڽي ݢلينچيرن تروجود درڤد درتن دوا ۏوکل ݢنديڠن سوکو کات تربوک [او] دان [ا] تتاڤي کتيک مڽبوتڽ تياد بوڽي لاين سباݢاي ڤرانتارا
بوڽي ݢلونچورن

بنتوق سوکو کات ݢلونچورن اياله، اڤابيلا حروف اخير سسواتو سوکو کات ڤرتام برسمأن دڠن بوڽياول باݢي سوکو کات برايکوتڽ.ميثلڽ ڤد کات “بواه“، سوکو کات ڤرتام اياله بو<بو> ادن سوکو کات کدوا ڤولا اياله اوه<وه>. جلس د سيني حروف اخير سوکو کات ڤرتام سام دڠن حروف اول سوکو کات برايکوتڽ، ايايت حروف واو. نامون بݢيتو واو ڤرتام اداله حروف ۏوکل اونتوق بوڽي [او] سداڠکن يڠ کدوا اداله حروف کونسونن اونتوق بوڽي [و]. ڤراليهن بوڽي درڤد [او] ک [ا] يڠ سچارا تيدق لڠسوڠ مڠحاضرکن بوڽي[و] سباݢاي ڤرانتارا اينله يڠ دڤڠݢيل دڠن ݢلونچورن.
بوڽي ݢلينچيرن

اڤابيلا وجود درتن دوا ۏوکل، اد دوا چارا مڽبوتڽ. ڤرتام،اياله جک اد بوڽي لاين يڠ حاضر سباݢاي ڤرانتارا. چونتوهڽ اياله درتن [اوا] دان [اوا] اکن مڠحاضرکنبوڽي [و] سباݢاي ڤرانتارا. درتن[اي] دان [ااو] اکن مڠحاضرکن بوڽي [ي] سباݢاي ڤرانتارا. جادي کيت سبوت [کووه]، [کوويل]، [سياڠ]، دان [تييوڠ].اينله يڠ دڤڠݢيل دڠن ݢلونچورن

چارا کدوا، اياله تياد بوڽي لاين يڠ حاضر سباݢاي ڤرانتارا تتاڤي تياد ڤولا سکتن انتارا دوا ۏوچل ايت. اين دڤڠݢيل دڠن ݢلينچيرن.چونتوهڽ اياله درتن [او] دان [اي].ڤرکاتان [جاوه]دان [باءيق] کيت سبوت سچارا برتروسن، تياد هنتين د انتارا [جا] دڠن [اوه] دان دمکين جوݢ د انتارا [با] دڠن [اق].


ايجأن رومي

ايجأن جاوي
Kuwah
كواه
Kuwil
كوءيل
Siyang
سياڠ



ايجأن دان بوڽي ديفتوڠ

بوڽي ديفتوڠ اداله درتن دوا بوڽي ۏوکل يڠ داوچڤکن دڠن ساتو تکنن نفس منجاديکن عنصور يڠ کدوا ديفتوڠ ايت کدڠرن تيدق سمڤورنا دالم بهاس ملايو هاڽ ترداڤت دالم تيݢ بنتوق ايجأن سهاج، ايايت بوڽي [او]، [اي]، دان [اوءي].
بوڽي ديفتوڠ بربيذا دڠن بوڽي ݢلينچيرن. بوڽي ݢلينچيرن اداله “ۏوکل راڠکڤ“ اتاو ݢنديڠن دوا ۏوکل يڠ کدوا-دواڽ داڤت ددڠر دڠن سمڤورنا، تتاڤي ديفتوڠ سأکن-اکن مروڤاکن ڤادوان دوا ۏوکل. ميثلڽ، راڠکڤن ۏوکل ﴿او﴾ڤد ﴿باو﴾ داڤت ددڠر کدوا-دواڽ دڠن سمڤورنا. ڤد ڤرکاتان [کرباو] عنصور ڤرتام ايايت [ا] داڤت کيت دڠر دڠن سمڤورنا تتاڤي عنصور کدوا ايايت [او] تيدق سمڤورنا.
اوليه ايت، ۏوکل راڠکڤ بوليه دڤچهکن کڤد دوا بوڽي، ايايت [با]+[او]، تتاڤي [باو]، سوکو کات اخير ڤرکاتان کرباوتيدق بوليه دڤچهکن.

بوڽي دان ايجأن ݢلوتيس

بوڽي ݢلوتيس اتاو دکنل جوݢ دڠن سبوتن ݢلوتل اياله بوڽي-بوڽي يڠ لاهير درڤد ڤيت سوارا يڠ لتقڽ دالم تيڠݢوروق دان ڤادنانڽ اونتوق توليسن رومي اداله حروف کاتاوکوماتيڠݢي ﴿'﴾.دالم توليسن جاوي بوڽي هنتين ݢلوتيس اين برکاءيتن دڠن حروف-حروف کاف، قاف، حمزه، دان عيندالم سوکو کات ترتوتوڤ ﴿قۏق﴾.
والاو باݢايماناڤونحروف حمزه دان عين هاڽ مليبتکن ڤرکاتان ڤينجامن درڤد بهاس عرب سهاج دان حروف حمزه سرتا عين ککال دݢوناکن مڠيکوت ايجأن اصلڽ، کچوالي باݢي سستڠه ڤرکاتان يڠ تله ترسراڤ سڤنوهڽ منجادي ڤرکاتان ملايو.

چونتوه-چونتوه بوڽي ݢلوتيس اداله سڤرتي برايکوت


Wuduk
وضوء
کات وضوء جوݢ مستي دايجا منوروت ايجأن اصلڽ. اي دايجا دڠن واو-داد-واو-حمزه
Bala (k)
بلاء
کات بالا ﴿ق﴾ جوݢ مستي دايجا منوروت ايجأن اصلڽ. اي دايجا دڠن با-لم-اليف-حمزه
Tamak
طمع
کات طمع جوݢ مستي دايجا منوروت ايجأن اصلڽ. اي دايجا دڠن تو-ميم-عين
Warak
ورع
کات ورع جوݢ مستي دايجا منوروت ايجأن اصلڽ. اي دايجا دڠن واو-را-عين

حکوم را-م

اوکوم را-م اياله ڤراتورن يڠ مننتوکن سموا ڤرکاتان يڠ بيرقهير دڠن دوا سوکو کات [راعيما] هندقله مماکاي حروف سقسي اليف. حکوم اين مروڤاکن ککچوالياان درڤد حکوم درلوڠ. چونتوهڽ، دالم ڤرکاتان اسراما، انيکارام، ايرام، دراما، چڠکراما، دانڤانوراما اکن دايجا دالم ايجأن جاوي سڤرتي برايکوت


Ejaan Rumi

Ejaan Jawi
Asrama
اسراما
Cengkerama
چڠكراما

حکوم ا-ها
مڠيجا کات داسر تيݢ سوکو کات ک اتس

اوکوم اين دݢوناکن باݢي مڠيجا کات داسر لبيه درڤد دوا سوکو کات. ستياڤ ڤرکاتان يڠ ممڤوڽاءي تيݢ اتاو امڤت سوکو کات دان برمولا دڠن حروف ها ﴿ه﴾ دايکوتي اويله ۏوکل [ا]، سوکو کات ڤرتام ايت دايجا تنڤا مڠݢوناکن حروف اليف. چونتوهڽ، دالم مڠيجا ڤرکاتان هريماو، هلوبا، هليلينتر، هديه، هاروان، هلامن، دان هلوان.


Ejaan Rumi

Ejaan Jawi
Harimau
هريماو
Haloba
هلوبا
Halilintar
هليلينتر
Hadiah
هديه
Haruan
هروان


مڠنل سلوق بلوق حروف جاوي دڠن مڠنل حروف دان ايجأن ديفتوڠ، ݢلوتيس، ݢلونچورن دان ݢلينچيرن.

حکوم کا -ݢ

حکوم کا-ݢ براسسکن کڤد حروف کاف-ݢ. حکوم اين مننتوکن سموا بوڽي [کا] دان [ݢ] د اخير سسواتو ڤرکاتان تيدق ڤرلو دايجا دڠن مڠݢوناکن حروف سقسي اليف، تيدق کيرا اڤ بنتوق سوکو کات ددڤنڽ دان اڤ ۏوکل يڠدݢوناکن. چونتوهڽ دالم ڤرکاتان باک، اڠک، سڠک، چمڤاک، کتيک، مريک، ناݢ، جوݢ، بڠݢ، جيڠݢ، منتيݢ، دان ڤݢݢ. ڤرکاتان ترسبوت اکن دايجا دالم ايجأن جاوي سڤرتي برايکوت


Ejaan Rumi

Ejaan Jawi
Baka
باک
Angka
اڠک
Sangka
سڠک
Cempaka
چمڤاک
Ketika
كتيک



جنيس ايجأن جاوي

حکوم دارڠلو

حکوم دراڠلو ﴿دل، رو، ڠا، لم، واو﴾، اياله چارا مڠيجا دوا سوکو کات تربوک دڠن کومبيناسي ۏوکل [ااي]، ايايت سام اد سوکو کات اخيرڽدايجا دڠن مڠݢوناکن حروف سقسي اليفاتاو تيدق. حکوم دراڠلو مليبتکنليما حروف، ايايت دل ﴿د﴾، رو ﴿ر﴾، ڠا ﴿ڠ﴾، لم ﴿ل﴾، دان واو ﴿و﴾. مڠيکوت حکوم اين، جک ترداڤت ڤرکاتان ﴿دوا سوکو کات تربوک﴾ يڠ کدوا-دواڽمڠݢوناکن ۏوکل [ا]، مک سوکو کات اخير ڤرکاتان ترسبوت هندقله دايجا دڠن مڠݢوناکناليف، جک سوکو کات اخير ايت دمولاي دڠن ساله ساتو درڤد حروف کونسونن يڠ ترسبوت. ليهت چونتوه-چونتوه سڤرتي برايکوت



Dal (د)
Nada نادا
Dada                دادا
Ro (ر)
Cara چارا
Sara                   سارا
Lam (ل)
Jala جالا  
Kala                  كالا
Wau  (و)
Lawa لاوا
Bawa                 باوا
Nga   (ڠ)
Ngangaڠاڠا
Belanga         بلاڠا